Gia đình họ Tô mỗi người một tâm sự. Cha mẹ Tô trằn trọc đến nửa đêm vẫn không sao chợp mắt được. Sáng hôm sau, trời vừa tờ mờ sáng, tiếng gà vừa mới gáy râm ran, bà Lý Ngọc Phượng đã nhỏm dậy chuẩn bị bữa sáng. Mới quá bảy giờ một chút, bà đã chạy xộc vào phòng gọi Tô Tiếu Tiếu thức dậy.

Tô Tiếu Tiếu kiếp trước điển hình là "cú đêm", tối không ngủ sáng không dậy. Sang đến đây, cô buộc phải sống kiếp dưỡng sinh, ngày nào cũng dậy trước bảy giờ, đi ngủ trước mười giờ, cảm giác đó phải nói là "phê" không tả nổi.

Phương Nam bốn mùa không rõ rệt. Thôn Tô Gia ba bề thọ địch... à không, ba bề bao quanh là núi, chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm khá lớn, mang theo chút se lạnh của tiết thu. Tô Tiếu Tiếu vốc một vốc nước lạnh tạt thẳng lên mặt, cả người lập tức tỉnh táo hẳn ra.

Bà Lý Ngọc Phượng cầm một chiếc áo hoa đỏ không biết đã cất dưới đáy tủ bao lâu ra. Mùi băng phiến nồng nặc xộc thẳng vào đại não Tô Tiếu Tiếu.

Tô Tiếu Tiếu không nhịn được hắt hơi một cái, nín thở lùi lại mấy bước: "Mẹ, mẹ không định để con mặc cái áo này đi xem mắt đấy chứ?"

Mặc cái này vào khéo người ta chạy mất dép luôn, còn xem mắt nỗi gì?

Bà Lý Ngọc Phượng ra sức rũ rũ chiếc áo cho tơi, phẩy thêm mấy cái nữa mới nói:

"Cái mặt chê bôi đó là ý gì hả? Mẹ con phải tích góp phiếu vải bao lâu mới may được chiếc áo này đấy. Con không biết vải đỏ khó mua thế nào đâu. Vốn định để dành đến lúc con cưới mới làm của hồi môn, nhưng tối qua mẹ với cha con bàn bạc cả buổi rồi. Điều kiện của anh chàng quân nhân này tuy không tính là tốt, nhưng so với mấy gã vừa lười vừa nghèo, mặt mũi lệch lạc trước kia hay là tên Thẩm... khụ khụ..."

Bà Lý định nhắc tới Thẩm tri thức, nhưng sợ lại khơi dậy nỗi đau của con gái nên vội vàng đổi chủ đề:

"Ít ra người ta có đơn vị chính quy, vẫn nuôi nổi con. Lần này con phải xốc lại tinh thần đấy nhé. Chẳng may con ưng người ta, mà người ta lại đi chấm mụ góa Lưu đầu thôn chứ không thèm để mắt đến con, thì chắc chắn sẽ bị người ta cười cho thối mũi cả nửa năm."

Tô Tiếu Tiếu biết thẩm mỹ thời này là thế nào, nhưng không có nghĩa là cô có thể chấp nhận nó.

"Mẹ ơi, mẹ cứ cất đi để dành làm của hồi môn cho con thật đi. Con mặc bộ trên người này là đẹp rồi. Anh quân nhân này mà chỉ vì một cái áo mà coi thường con thì cũng chẳng phải người tử tế gì. Nếu mặc lộng lẫy thế kia mà người ta vẫn không ưng thì mới càng bị cười nhạo đấy ạ."

Bà Lý Ngọc Phượng ngẫm nghĩ thấy cũng có lý, lại gấp áo cất đi.

Tô Tiếu Tiếu gợi ý: "Mẹ, mẹ không định giặt qua một chút rồi mới cất lại ạ?"

Bà Lý liếc con gái một cái: "Con thì biết cái gì? Phải để cái mùi này thì sâu bọ mới không dám cắn, giặt đi là mất dáng áo ngay. Con không thấy để mấy năm rồi mà vẫn y như mới đó sao?"

Tô Tiếu Tiếu: "..." Hay thật, mẹ cô đúng là nhân tài, áo để mấy năm không giặt mà dám bảo cô mặc thẳng lên người.

Cả nhà ăn qua loa bữa sáng. Có lẽ lo Tô Tiếu Tiếu bị áp lực nên không ai dám nhắc quá nhiều đến chuyện xem mắt. Vẫn như mọi ngày, ai đi làm đồng cứ đi, ai đến xưởng cứ đến.

Chỉ có bà Lý Ngọc Phượng là cưỡng ép ấn Tô Tiếu Tiếu ngồi xuống một bên, tết cho cô hai bím tóc lớn, thắt thêm hai sợi dây thun đỏ, cổ áo cũng được bà chỉnh đi chỉnh lại, nhìn trái nhìn phải vẫn thấy chưa hài lòng.

"Mấy miếng vá trên áo này lộ quá, hay là con cứ mặc bộ mới kia đi?"

Tô Tiếu Tiếu nghe vậy, sắc mặt hơi biến đổi: "Mẹ, thật sự không cần đâu, thế này mới ra dáng con nhà chất phác."

Bà Lý không tin: "Thật không?"

Tô Tiếu Tiếu: "Thật mà, con đi đây ạ."

Tô Tiếu Tiếu mang theo cả chiếc túi đeo chéo. Bà Lý Ngọc Phượng từ trong túi móc ra hai tờ tiền nhăn nhúm nhét vào tay cô, an ủi: "Lên thị trấn thì mua mấy viên kẹo mà ăn cho vui vẻ. Không ưng cũng chẳng sao, cùng lắm thì mẹ nuôi con cả đời."

Tô Tiếu Tiếu cảm thấy mình vốn không có duyên với cha mẹ. Tuổi thơ của cô đối với cha mẹ chỉ là những trận cãi vã hoặc chiến tranh lạnh. Ngược lại, từ bà Lý Ngọc Phượng, cô lại cảm nhận được tình mẫu tử mà mình chưa từng có. Cô thực sự rất thích người mẹ này.

Cô ôm lấy bà Lý: "Mẹ yên tâm, sau này con nhất định sẽ để mẹ được sống sung sướng."

Tô Tiếu Tiếu biết tiến trình của lịch sử, những ngày tháng thế này sẽ không kéo dài lâu đâu. Sau này cô nhất định có cách khiến cuộc sống tốt lên, không để nhà họ Tô cứ nghèo mãi thế này.

Bà Lý vỗ nhẹ vào lưng cô: "Cái con bé này, đi đi."

...

Nông thôn và thị trấn những năm 70. Tiếng chim hót ríu rít trên cành, những bông lúa vàng trĩu hạt, chiếc xe đạp Phượng Hoàng cũ kỹ, cửa hàng bách hóa cung tiêu nghèo nàn hàng hóa, thậm chí cả những bà tám rảnh rỗi thích khua môi múa mép...

Tất cả mọi thứ đối với Tô Tiếu Tiếu đều vô cùng mới mẻ.

Thôn Tô Gia nằm ở rìa huyện lỵ, đi bộ lên huyện cũng chỉ mất mười mấy phút. Trong thôn chẳng có bí mật gì, trên đường gặp các bà các thím đi làm đồng, ai cũng hỏi một câu: "Đi xem mắt đấy à?", "Có phải xem chung với mụ góa Lưu không?", "Gái tân đàng hoàng sao lại đi làm mẹ kế người ta vậy con?" v.v...

Tô Tiếu Tiếu đúng như cái tên của mình, gặp những câu hỏi không muốn trả lời đều chỉ cười trừ cho qua chuyện. Chỉ là không ngờ đi đến đầu thôn lại gặp đúng lúc mụ góa Lưu vừa bước ra khỏi nhà.

Khi nhìn thấy chiếc áo hoa đỏ rực rỡ đập vào mắt trên người mụ góa Lưu, Tô Tiếu Tiếu cảm thấy vô cùng may mắn vì đã không nghe theo lời mẹ mình.

Mụ góa Lưu tên thật là Lưu Thủy Tiên, thực ra cũng chỉ hơn Tô Tiếu Tiếu hai tuổi. Trên người cô ta toát ra một sức quyến rũ đặc trưng của người đàn bà đã có chồng. Nói một cách tích cực thì là phong tình, còn tiêu cực thì là lẳng lơ. Kiểu phụ nữ mà đàn ông sẽ rất thích, còn đàn bà thì cực kỳ bài xích.

Cô ta lên tiếng trước: "Gớm, Tiếu Tiếu, tôi thật không ngờ một sinh viên đại học tương lai như cô lại tự hạ thấp mình đến mức đi tranh một gã góa vợ nuôi hai đứa con với tôi đấy."

Lưu Thủy Tiên từng học hai năm trung học, ở trong thôn cũng được coi là có học vấn cao, nếu không cũng chẳng thốt ra được cụm từ "tự hạ thấp mình", và bà mối Từ cũng chẳng nghĩ đến cô ta đầu tiên khi nghe yêu cầu người biết chữ.

Tô Tiếu Tiếu không có ý định đôi co với cô ta. Đối phương tròn hay méo còn chưa biết, cô gặp rồi chắc gì đã thèm.

"Cô dùng từ 'tranh' nghe có vẻ hơi trọng trọng quá rồi đấy. Tôi thì chẳng qua đang rảnh rỗi nên đi xem mắt cho vui thôi. Đi trước nhé."

Nói xong, Tô Tiếu Tiếu trực tiếp lướt qua cô ta mà đi thẳng. Phụ nữ hà cớ gì phải làm khó phụ nữ, mấy cuộc khẩu chiến giữa đàn bà với nhau là vô nghĩa nhất.

"Cô..." Mụ góa Lưu tức đến mức không nói nên lời.

Tô Tiếu Tiếu không hề hay biết mình đã dựng lên một kẻ thù. Người ta coi trọng sự việc, coi cô là đối thủ, còn cô lại chẳng thèm để người ta vào mắt. Thái độ hờ hững này thực chất lại là đòn phản công có tính sỉ nhục mạnh nhất. Mụ góa Lưu làm sao mà không tức cho được?

...

Đến tiệm cơm quốc doanh khi còn chưa đầy chín giờ. Bà mối Từ vẫn chưa tới, trong tiệm chỉ có vài vị khách đang ngồi.

Tô Tiếu Tiếu không nghe lời mẹ đi mua kẹo ở cửa hàng cung tiêu, nhưng lại bị mấy chiếc bánh bao thịt lớn ở tiệm cơm quốc doanh làm cho thèm nhỏ dãi.

Cô chỉ tay vào xửng bánh bao, nuốt nước miếng một cách không tiền đồ: "Đồng chí, bánh bao này bán thế nào ạ?"

Nhân viên phục vụ thời này luôn giữ thái độ bề trên, chẳng có chút ý thức phục vụ nào. Thấy quần áo trên người Tô Tiếu Tiếu nửa mới nửa cũ lại còn có miếng vá, tuy trông xinh đẹp nhưng nhìn một cái là biết ngay gái quê, liền hừ một tiếng khinh khỉnh: "Cái này cần phiếu lương thực, cô có không?"

Tô Tiếu Tiếu hơi tiếc nuối. Anh cả chị dâu cô có phiếu lương thực, nhưng mẹ cô lại không đưa cho cô, chỉ đành nhìn mà nuốt nước miếng thôi.

Mụ góa Lưu đi lướt qua sau lưng cô, còn cố ý huých mạnh vào cánh tay cô một cái. "Bạch" một tiếng, cô ta đập phiếu lương thực và tiền lên quầy: "Cho hai cái bánh bao thịt lớn."

Còn quay sang hừ lạnh với Tô Tiếu Tiếu: "Mua không nổi thì đứng xa ra một chút."

Tô Tiếu Tiếu tức khắc nghĩ đến bốn chữ "của khoe khoang", cô giơ ngón tay cái với đối phương rồi tự giác lùi sang một bên.

Nhân viên phục vụ bồi thêm một câu: "Không mua đồ thì mau ra ngoài đi, đừng có cản trở người khác."

Đúng lúc này, bà mối Từ cũng vừa đến. Bà ta liếc mắt một cái đã thấy Hàn Thành đang ngồi trong góc, sau khi chào hỏi anh xong mới vẫy tay gọi: "Tiếu Tiếu, Thủy Tiên, bên này."

Tô Tiếu Tiếu thuận theo tiếng gọi nhìn sang, vừa vặn chạm phải ánh mắt của người đàn ông mặc quân phục trong góc...