Mùa thu năm 1972, thôn Tô Gia.

Dưới gốc đa lớn trước trụ sở thôn, đám đàn bà miệng lưỡi thế gian vừa đi làm đồng về đã bắt đầu chỉ trỏ vào Tô Tiếu Tiếu – người đang lúi húi ghi điểm công nhật.

Thím Lý huých vai bà Trương: "Chuyện của nó với tên thanh niên tri thức Thẩm kia ầm ĩ khắp nơi ai mà chẳng biết, sao trông nó vẫn cứ trơ trơ ra như không có chuyện gì thế nhỉ? Da mặt cũng dày thật đấy."

Bà Trương bĩu môi: "Chứ còn gì nữa, tâm cao hơn trời mà mệnh mỏng như giấy. Năm nào cũng thi đứng nhất thì đã sao? Cuối cùng cũng có được đi học đâu, chẳng phải vẫn phải chôn chân ở cái xóm này làm chân ghi điểm quèn, đợi đến lúc thành gái lỡ thì, lại còn bị tên tri thức kia ruồng bỏ đấy thôi?"

Con trai bà Trương là Thụ Căn vốn có ý với Tô Tiếu Tiếu, nhưng cô chê anh ta chỉ mới tốt nghiệp cấp hai nên đã từ chối. Từ đó về sau, bà Trương nhìn Tô Tiếu Tiếu chỗ nào cũng thấy ngứa mắt. Nghe tin cô bị Thẩm tri thức bỏ rơi, bà ta hả hê vô cùng, chỉ chực chờ cơ hội để dẫm thêm một nhát.

Thím Lý hùa theo: "Đúng thế thật, nhưng mà cũng lạ nhé, chẳng phải mấy hôm trước nó còn đòi sống đòi chết nhảy xuống giếng tự tử sao? Sao hôm nay trông lại như người không việc gì thế?"

Em chồng của chị dâu Ngô cũng thầm thương trộm nhớ Tô Tiếu Tiếu nhưng cô không thèm đoái hoài. Trong mắt chị ta, Tô Tiếu Tiếu chẳng khác nào loại hồ ly tinh chuyên đi câu dẫn đàn ông, khiến đám thanh niên trong thôn cứ cuồng chân cuồng tay mà không xơ múi được gì, thật là đồ không biết xấu hổ.

"Người ta là định đem cái chết ra dọa để ép Thẩm tri thức phải cưới mình đấy, ai ngờ ông trời không chiều lòng người, Thẩm tri thức quan hệ rộng, hôm sau đã xin điều chuyển đi mất rồi. Cô ta ấy à, đúng là giã tràng xe cát, chẳng xơ múi được gì mà tiếng xấu thì vang xa, để xem sau này còn ai dám rước."

Bà Trương tiếp lời: "Người ta mắt nhìn cao lắm, tôi nghe nói nó vẫn còn tơ tưởng chuyện thi đại học đấy, nếu không thì đã chẳng chê Thụ Căn nhà tôi học vấn thấp. Nó cũng không nhìn lại xem đã bao nhiêu năm rồi? Có mà đi học đại học trong mơ ấy."

Thím Lý che miệng cười khẩy: "Nói đi cũng phải nói lại, con bé đó từng học trung học trên thành phố, mắt thấy sắp được vào đại học đến nơi lại bị đuổi về đây, là ai mà chẳng luyến tiếc? Mà gạt mấy chuyện kia sang một bên thì con bé Tiếu Tiếu này đúng là xinh đẹp thật, quanh đây mười dặm tám xã chẳng tìm đâu ra đứa nào đẹp hơn nó, đến mấy cô tri thức trên thành phố xuống cũng chẳng trắng bằng nó đâu."

Chị dâu Ngô vẻ mặt khinh bỉ, xì một tiếng: "Đẹp mà mài ra ăn được chắc? Vai không gánh nổi, tay không xách được, mông thì mỏng dính, tuổi lại còn lớn, có đẻ nổi con hay không còn là cả một vấn đề. Rước loại đó về chẳng biết là ai hầu hạ ai nữa, không phải tôi nói xằng chứ loại đàn bà này ai lấy là người đó mạt vận..."

Chị dâu Ngô vừa dứt lời, bỗng cảm thấy sau lưng lành lạnh như có luồng khí âm u thổi qua.

Còn chưa kịp quay người lại, bà Trương đứng đối diện đã biến sắc, nháy mắt ra hiệu rồi nói: "Tôi phải về nấu cơm đây, đi trước nhé."

Thím Lý phản ứng không nhanh bằng, khẽ ho một tiếng rồi gượng gạo chào hỏi Tô Vệ Dân: "Kìa, đội trưởng Tô cũng tan làm rồi đấy à? Tôi cũng phải về nấu cơm gấp, hôm khác nói chuyện sau nhé."

Mặt Tô Vệ Dân đã đen như nhọ nồi, ông hừ lạnh một tiếng: "Một lũ đàn bà tóc dài kiến thức ngắn, suốt ngày rảnh rỗi sinh nông nổi, chỉ biết đi khua môi múa mép. Ngày mai đi làm mà không có sức thế này tôi trừ hết điểm công nhật của các người! "

Mặt chị dâu Ngô đã tái mét như gan lợn, bà ta sờ mũi, lủi thủi như rùa rút cổ mà đi thẳng không dám ngoảnh đầu.

Tô Vệ Dân vẫn chưa hả giận, hét lớn bồi thêm một câu sau lưng: "Con gái nhà tôi có gả cho ai cũng không bao giờ gả vào cái nhà có lũ vô dụng lười chảy thây như các người đâu, dẹp cái ý nghĩ đó đi!"

Người chị dâu Ngô cứng đờ, vắt chân lên cổ chạy biến về nhà.

Tô Tiếu Tiếu ghi xong điểm công nhật bước ra, thấy cha mình đang mắng người thì không nhịn được mà lắc đầu cười khổ.

Ở cái thời đại trọng nam khinh nữ, ăn không đủ no mặc không đủ ấm này, người cha hờ này xem ra cũng khá tốt đấy chứ.

Tô Tiếu Tiếu tiến tới ôm lấy cánh tay cha: "Cha, chấp nhặt với họ làm gì cho mệt người, miệng là của họ, họ nói vài câu con cũng chẳng mất miếng thịt nào. Chúng ta mau về ăn cơm thôi, muộn chút nữa mẹ lại cằn nhằn cho xem."

Tô Vệ Dân nhìn cô con gái út xinh xắn của mình, lòng đầy tiếc nuối. Con gái ngoan thế này, mắt thấy sắp thi đại học thì gặp đúng lúc biến động, kỳ thi bị hủy bỏ. Nếu mà được vào đại học, ra trường phân công công tác trên thành phố rồi lấy chồng thành phố, thì giờ con cái chắc đã lớn cả rồi, đâu cần phải ở đây chịu nhục thế này?

"Con gái, cha có lỗi với con. Nếu không phải mấy năm trước cha cứ hy vọng khôi phục thi cử thì đã chẳng để chuyện hôn sự của con trì trệ đến tận bây giờ."

Nhà họ Tô ba đời nghèo khó, lý lịch trong sạch. Tô Tiếu Tiếu lại xinh đẹp, học giỏi, năm nào cũng đứng nhất. Thầy cô giáo ai cũng bảo cô chắc chắn sẽ đỗ đại học để thoát ly khỏi lũy tre làng. Những năm trước người đến dạm ngõ đông như trẩy hội, nhưng Tô Vệ Dân không cam lòng gả con gái ở lại nông thôn nên đã từ chối không ít thanh niên khá giả.

Người trên thành phố đến hỏi cũng nhiều, nhưng thành phần gia đình thường có chút vấn đề, họ muốn tìm con nhà bần nông để làm đường lui. Trên thành phố lúc đó tình hình căng thẳng, Tô Vệ Dân đương nhiên không muốn dính vào rắc rối. Những nhà có lý lịch tốt thì lại không coi trọng Tô Tiếu Tiếu, cứ thế dây dưa mãi thành ra tình cảnh "cao không tới thấp không thông" như hiện tại.

Vốn dĩ thanh niên tri thức là một lựa chọn không tồi, nhưng vạn lần không ngờ lại gặp phải một tên không ra gì, hại con gái ông phải nhảy giếng tự vẫn, danh tiếng mất sạch. Nếu không phát hiện sớm thì có lẽ đã...

Nghĩ đến cảnh vớt con gái từ dưới giếng lên, Tô Vệ Dân vẫn còn thấy run rẩy.

Tục ngữ có câu "Cây sống nhờ vỏ, người sống nhờ mặt", Tô Vệ Dân cắn răng: "Con yên tâm, dù có phải bỏ ra bao nhiêu của hồi môn cha cũng sẽ gả con lên thành phố, tát thẳng vào mặt lũ đàn bà thối mồm kia. Con đừng bao giờ làm điều dại dột nữa nhé."

Tô Tiếu Tiếu: "Cha yên tâm đi, con sẽ không làm chuyện ngốc nghếch nữa đâu. Cha cũng đừng giận, mặc kệ họ nói gì thì nói."

Tô Vệ Dân đâu có biết, đứa con gái ruột của ông thực chất đã sớm "đổi hồn" từ lúc nhảy giếng rồi?

Tô Tiếu Tiếu bây giờ là một "gái già" ở nhà thuê đến từ thế kỷ 21, trùng tên trùng họ.

Tô Tiếu Tiếu kiếp trước đã tốt nghiệp đại học nhiều năm, cha mẹ mất sớm để lại một khoản thừa kế kếch xù. Tiền tiêu không hết, phần lớn thời gian cô chỉ ở nhà làm "mọt gạo". Gặp đúng lúc trào lưu video ngắn lên ngôi, cô thuận tay chia sẻ cuộc sống ăn uống hằng ngày của mình. Chẳng có bản lĩnh gì đặc biệt nhưng lại luyện được một tay nghề nấu nướng cực đỉnh, thế là nghiễm nhiên trở thành một tiểu hồng nhân với hàng triệu lượt theo dõi.

Trước khi xuyên đến thôn Tô Gia, cô thuộc diện "không tinh tế không ăn, không đắt không ăn". Đôi khi để có hiệu ứng quay phim tốt, cô phải chạy khắp các chợ và siêu thị trong thành phố tìm nguyên liệu chỉ để nấu một món ăn tử tế. Thậm chí bay khắp cả nước để thưởng thức một món đặc sản địa phương cũng là chuyện thường tình. Với cô, ăn ngon là để tận hưởng chứ không phải để lấp đầy dạ dày.

Có lẽ ông trời ngứa mắt vì thấy cô sống quá nhàn hạ, nên sau một giấc ngủ lại ném cô vào cái thời đại thiếu ăn thiếu mặc, đến cả việc mặc bộ quần áo đẹp hay ăn miếng thịt cũng là điều xa xỉ này.

Cô xuyên qua đây đã gần mười ngày. Ngoại trừ ngày đầu tiên vì hôn mê do ngã nước nên mẹ cô mới làm cho bát canh trứng gà, còn lại mỗi bữa đều là cơm ngũ cốc trộn khoai lang, khoai môn, khoai tây với chút ít gạo trắng, kèm theo một hai món rau xào thiếu dầu mỡ. Hồi trước cô ăn kiêng giảm cân cũng chưa bao giờ thê thảm đến mức này.

Thế mà nghe nói nhà họ đã thuộc diện khá giả nhất thôn Tô Gia rồi đấy, ít ra còn được ăn no, chứ nhiều nhà khác cơm ăn không đủ bữa còn là chuyện thường.

Tô Tiếu Tiếu thừa nhận mình thèm thịt rồi, cực kỳ thèm.

Nhưng trong cái thời đại ai nấy đều lo thân chẳng xong, ăn no mặc ấm còn là vấn đề này, dù bạn có tài giỏi đến đâu thì việc làm giàu cũng là điều không tưởng. Giữa nông thôn và thành phố là một hố sâu ngăn cách, con đường "tri thức đổi đời" tạm thời bị chặn đứng. Phụ nữ muốn thoát khỏi cảnh bần nông, con đường duy nhất chỉ có thể là gả cho một người đàn ông thành phố có điều kiện ổn định.

Kiếp trước Tô Tiếu Tiếu chưa kịp kết hôn đã qua đời. Nhà có điều kiện nên cô chưa bao giờ chịu khổ về vật chất, lại càng không có kinh nghiệm sống ở nông thôn. Duy chỉ có việc cha mẹ cùng ngoại tình rồi tử vong trong vụ tai nạn giao thông đã để lại bóng ma tâm lý quá lớn trong cô. Vòng bạn bè quá hẹp, lại hay ở nhà nên cô mãi không gặp được người phù hợp để kết hôn. Nhưng ở kiếp này, không kết hôn gần như là chuyện bất khả thi.

Thời này, trưởng thành đồng nghĩa với lập gia đình. Hai mươi ba tuổi đã được xếp vào hàng "gái già" cấp độ hóa thạch rồi, cộng thêm vài tháng nữa là sang năm mới, tính tuổi mụ là hai mươi lăm. Nguyên chủ cũng vì cuống quá hóa quẩn mới định tìm một anh thanh niên tri thức để thử vận may, ai ngờ nghĩ quẩn một chút mà đánh mất luôn mạng sống.

Đã đến thì cứ yên tâm mà ở lại thôi. Việc cấp bách bây giờ là tìm một "phiếu cơm" dài hạn để được ăn thịt đã, còn những chuyện khác, cứ đợi sau khi cải cách mở cửa rồi tính tiếp vậy.